headerbanner

Zonnig BruinisseZonnig BruinisseBruinisse staat model voor de Zeeuwse lijfspreuk Luctor et Emergo. Het dorp leed zwaar door de storm die op 30 september 1911 een aanmerkelijk deel van de mosselvloot vernielde, door het geallieerde bombardement op 5 januari 1945 en door de Ramp van 1953. Deze catastrofes sloegen diepe wonden, maar de ‘Republiek Bruinisse’, zoals het vrijgevochten dorp wordt aangeduid, kwam er steeds weer bovenop. Het centrum van Bruinisse, waar ondanks de rampen toch nog diverse monumentale huizen staan, ziet er fris geboend uit. Behalve aan mosselen wordt er tegenwoordig ook veel geld verdiend aan de recreatiesector.

Meekrapspaden in musem BruinisseMeekrapspaden in musem Bruinisse

Meekrap

Bruinisse staat bekend als mosseldorp, maar dat was niet de enige nijverheid van betekenis. In de landbouw werd namelijk vroeger ook heel veel geld verdiend aan de meekrapteelt. De wortels van de meekrapplant dienden voor de bereiding van rode verfstof, het befaamde meekraprood, dat op doeken van veel oude meesters is terug te vinden.

Zeeland vormde het mekka van de meekraptelers en Schouwen-Duiveland in het bijzonder. De meekrapwortels werden na een groeiproces van drie jaar geoogst met speciale spaden, waarvan exemplaren zijn te zien in het plaatselijke museum Brusea. Het roooien was zwaar werk. Daaraan herinnert nog het gezegde ‘eten als een delver’. Dat duidt namelijk op het oogsten van meekrap.

De wortels werden werd bewerkt in meestoven. Daar werden ze gedroogd en vervolgens fijngestampt met behulp van door paarden aangedreven molens, rosmolens genoemd. In Bruinisse werkten twee van deze meestoven.

Boze mosselvissers

Vanaf de 18e eeuw werd de mosselvisserij het voornaamste middel van bestaan van Bruinisse. Met tientallen schepen was het mosseldorp nummer een, wat zo zou blijven tot aan de gemelde ramp van 1911. Met de vissers viel niet te spotten, zo bemerkte het gemeentebestuur in 1773 na het afkondiging van een ordinantie (verordening) die de mosselcultuur aan een woud van regels bond, waaronder een heffing op vrachten. De vissers trokken op naar ambachtsvrouwe Maria Magdalena van Stavenisse en eisten op hoge toon intrekking van de ordinantie. Zij schoof de hete aardappel door naar de Staten van Zeeland. De mosselvissers namen daar geen genoegen mee en trokken vervolgens naar het huis van de baljuw (hoge ambtenaar die belast was met de rechtspraak) in de Oudestraat. Hij koos eieren voor zijn geld en trok de verordening eerst mondeling in en vervolgens letterlijk. Op verzoek van de klagers verscheurde hij namelijk het geschrift.

Ramp van 1911

De stormramp van 1911 ging gepaard met het doorbreken van de Langendam, waar het grootste deel van de bijna 150 schepen grote mosselvloot lag afgemeerd. Hierdoor werden 25 schepen geheel vernield, terwijl de meeste andere boten zware schade opliepen. Ze werden door de storm het water opgeblazen. Sommige belandden zelfs op de dijk bij Anna Jacobapolder op Sint Philipsland. De inwoners sloegen het wegdrijven van de schepen, naar verluidt bleven er slechts negen vastliggen, met ontzetting gade. Veel tijd hadden ze daarvoor niet, want intussen luidden de noodklokken in de toren van de oude kerk en werden ze opgeroepen om met man en macht de dijk te versterken, zodat niet ook nog het dorp ten onder zou gaan aan het watergeweld.

 

Bezoek Wilhelmina

Koningin Wilhelmina bezoekt het zwaar getroffen Bruinisse twee dagen na de stormramp van 1911Koningin Wilhelmina bezoekt het zwaar getroffen Bruinisse twee dagen na de stormramp van 1911

Op maandag 2 oktober 1911, twee dagen later dus, kwam hare majesteit koningin Wilhelmina met het veer naar de haven van Zijpe. Zij wandelde met haar gevolg naar Bruinisse en betuigde haar medeleven met de slachtoffers van de ramp. Ze liet het niet bij woorden maar schonk ook nog zesduizend gulden als basis voor een rampenfonds. De geboden financiële hulp was niet toereikend om alle vissers van nieuwe scheepjes te voorzien. Zodoende trokken er naar Rotterdam om ander werk te zoeken en daalde de omvang van de bevolking. Bruinisse moest hierdoor bovendien haar plaats als belangrijkste mosseldorp afstaan aan Yerseke. De trek naar Rotterdam werd later versterkt door de teruglopende werkgelegenheid in de landbouw.

Scheepswerven

Befaamde Kromhout-motor in BruseaBefaamde Kromhout-motor in BruseaAnno 2015 telt de mosselvloot van Bruinisse meer dan 25 schepen. Vroeger werd er vooral gevist met kleine scheepjes van het type hoogaars naast lemmer jachten en hengsten. De hoogaarzen werden in Bruinisse gebouwd door de werf Duyvendijk. Toen de motor in zwang kwam werden de houten schepen vervangen door stalen boten. Vaak ging het om verbouwde beurtschepen. Veel van deze vaartuigen kwamen van de plaatselijke werf van Pieter Maaskant en zonen. Deze is in 2007 uit het dorp verdwenen toen de activiteiten werden geconcentreerd bij de werf in Stellendam. Maaskant maakt overigens sinds 2004 deel uit van de Damen Shipyards Group. In Bruinisse is sinds 1930 Machinefabriek Padmos actief. Deze firma richtte zich aanvankelijk op het repareren van scheepsmotoren en lieren. In het laatste genoot Padmos grote faam door eigen vindingen en innovaties. In de loop der tijd ontwikkelde het bedrijf zich ook tot reparatiewerf. In 1972 opende Padmos een tweede vestiging in het vanaf de zee bereikbare Stellendam, terwijl in 2007 een derde werd gevestigd in het Ierse Kilomore Quay, waar ook mosselschepen worden gebouwd.

Brusea

Wie de ziel van Bruinisse wil proeven doet er goed aan om Brusea te bezoeken, dat het visserijmuseum en de plaatselijke Oudheidskamer omvat. Twee musea voor de prijs van één. Ze zijn gevestigd in de oudste panden van Bruinisse aan de Oudestraat. De suppoosten, allen vrijwilligers, worden het niet moe de bezoekers van informatie te voorzien. De Oudheidskamer bestaat uit een 18e eeuwse woning van een visser. Het grotendeels bewaard gebleven authentieke interieur laat zien dat de bewoners grote welstand genoten.

Groene leugenDe in 1959 gesloopte mosselbeurs van Bruinisse werd in 1994 herbouwdDe in 1959 gesloopte mosselbeurs van Bruinisse werd in 1994 herbouwd

In het visserijmuseum krijgt de bezoeker een goed beeld van de betekenis van de mosselcultuur. Door de druk van de milieulobby, waarvan de beweringen in de Zeeuwse visserijwereld graag worden afgedaan als ‘de groene leugen’, moest de mosselvangst in de Waddenzee worden afgebouwd. Bovendien leidt deze druk tot het zoeken naar methoden die de zeebodem zo weinig mogelijk aantasten. Een bijzondere innovatie is de mosselzaad-invanginstallatie (MZi) die is uitgevonden door Kees Groot uit Den Helder. Hij bedacht in 2000 een systeem van boeien of buizen waaraan touwen of netten zijn bevestigd waarop het mosselzaad (kleine mosselen) zich kan vestigen. In dit systeem kunnen mosselen groeien tot volwassenheid.
Klik hier voor geschiedenis mosselvisserij Bruinisse 
Klik hier voor visserijdagen Bruinisse 

Recreatie

De recreatie heeft het aanzien van Bruinissea drastisch gewijzigd.De recreatie heeft het aanzien van Bruinissea drastisch gewijzigd.Naast de mosselnijverheid is de recreatie steeds belangrijker geworden voor de plaatselijke economie. Dat kwam vooral door de komst van het vakantiedorp Aquadelta later aangevuld met het resort Aquastate. Daarnaast ligt het golfsportgebied Grevelingenhout . Deze terreinen zijn samen qua oppervlakte groter dan de bebouwde kom van Bruinisse. Het dorp herbergt liefst vier havens die ruimte bieden aan zowel pleziervaartuigen als de mosselboten. Klik hier voor website jachthaven De groei van de recreatie heeft bevorderd dat je op ‘Bru’ op diverse plekken buiten de deur kunt eten. Voor hen die geen schelpdieren lusten en/of verdragen: de kaarten bieden meer dan mosselen alleen. Klik hier voor restaurants 

 

Ontstaan Bruinisse

Het dorp ontstond in het derde kwart van de 15e eeuw, toen het schor Bruynisse werd bedijkt. De Spaanse veldheer Christóbal de Mondragón maakte september 1575 naam door met zijn troepen bij laag water het Zijpe over te steken vanaf het eiland Sint Philipsland. Hij was zo de verbaasde watergeuzen, die van afstand vanaf hun schepen met verbazing toekeken, te slim af. Eenmaal aan wal veroverde hij snel de toen nog bestaande stad Bommenede en sloeg het beleg rond Zierikzee, dat hij in wist te nemen. Omdat Mondragón tijdens die tocht bij Bruinisse aan wal was gekomen is overwogen het dorp te versterken, maar daar is het niet van gekomen.

Ramp van 1953

Tijdens de Ramp van 1953 viel er in het dorp een leven te betreuren. Dankzij eendrachtig samenwerken van een groot aantal mannen uit Bruinisse werd erger voorkomen. Zij stonden zaterdag 31 januari van genoemd jaar zij aan zij op de dijk bij de haven en wisten met behulp van zandzakken een doorbraak te voorkomen. Een dag later brak de Oudedijk, een binnendijk, en liep het vissersdorp alsnog onder. Daarop volgde evacuatie van de hele bevolking.

Bombardement

Het dorp werd echter vooral zwaar getroffen door de Tweede Wereldoorlog. Door de inundatie in februari 1944 van geheel Schouwen-Duiveland liep uiteindelijk ook Bruinisse onder, wat leidde tot de evacuatie van de bevolking. Een geallieerd bombardement op 5 januari 1945 richtte zeer grote schade aan. Toen de inwoners na de oorlog terug kwamen konden ze de trieste balans opmaken: 158 woningen totaal verwoest, 109 zwaar beschadigd en 184 licht beschadigd. Stellingmolen De Zwaluw aan de Molenstraat had er zo zwaar van langs gekregen dat werd overgegaan tot sloop. Zodoende werd Bruinisse wiekenloos, want Het Hert, een grondzeiler, was in 1943 al afgebroken op last van de bezetter.

Bij het herstel van de Abdij van Middelburg werden stenen gebruikt van de beschadigde Hervormde kerk van Bruinisse. Dat het laatste gebouw niet mocht herrijzen wordt in het mosseldorp nog steeds betreurd. Bij het herstel van de Abdij van Middelburg werden stenen gebruikt van de beschadigde Hervormde kerk van Bruinisse. Dat het laatste gebouw niet mocht herrijzen wordt in het mosseldorp nog steeds betreurd.

Kerken

Ook de kerken waren deerlijk gehavend. De 15e eeuwse dorpskerk was oorspronkelijk gewijd aan Jacobus Minor (de apostel Jacobus de Mindere). Dit gebouw liep in 1575 schade op bij de doortocht van de genoemde Mondragón. Toen volgde herstel maar dat gebeurde niet in 1945. De beschadigde kerk werd gesloopt. Met verbittering werd vastgesteld dat stenen van dit gebouw zijn gebruikt bij het herstel van de Abdij in Middelburg. Klik hier voor website Hervormde gemeente Ook de kerken van de Gereformeerde Gemeente en de Oud Gereformeerde Gemeente (intussen opgeheven) raakten in 1945 beschadigd. Deze toestanden leidden tot een unieke samenwerking. Alle gelovigen waren tijdelijk aangewezen op de enige kerk die vrijwel ongeschonden uit de strijd kwam: die van de Gereformeerde Kerk. In het gebouw werden toen per zondag zes diensten gehouden om alle stromingen aan bod te kunnen laten komen. De gemeente Bruinisse, waartoe ook het gehucht Zijpe behoorde, telde 970 inwoners in 1815 en 2611 in 1899. In 1908 werden er 3103 geteld, terwijl de teller in de teller per 1 januari 2010 stond op 4073. Sinds 1 januari 1997 maakt Bruinisse deel uit van de gemeente Schouwen-Duiveland.

Hieronder sfeerbeelden uit museum Brusea met aan het eind het karakteristieke geluid van de befaamde Kromhout-motor. 

 

.be">
.be
.be" target="_blank" rel="noopener">

Voormalige uitgeverij annex drogisterij De Palmboom aan de Nieuwstraat waar vroeger de Nieuwe Bruinisser Courant werd gedrukt. Voormalige uitgeverij annex drogisterij De Palmboom aan de Nieuwstraat waar vroeger de Nieuwe Bruinisser Courant werd gedrukt.

Doorkijkje in de Bergstraat in BruinisseDoorkijkje in de Bergstraat in BruinisseAlleen een miniatuurmodel herinnert in de Molenstraat nog aan het molenverleden van Bruinisse.Alleen een miniatuurmodel herinnert in de Molenstraat nog aan het molenverleden van Bruinisse.Diverse oude gevels zoals deze laten nog iets zien van het Bruinisse van weleer Diverse oude gevels zoals deze laten nog iets zien van het Bruinisse van weleer Loflied op BruLoflied op BruKorte Ring BruinisseKorte Ring Bruinisse Café't Veerhuis in Bruinisse Café't Veerhuis in BruinisseMosselboten Bruinisse, foto 11 september 2010Mosselboten Bruinisse, foto 11 september 2010Nederlandse Hervormde kerk BruinisseNederlandse Hervormde kerk BruinisseIn de Gereformeerde Kerk van Bruinisse werden kort na de oorlog zes diensten per zondag gehouden.In de Gereformeerde Kerk van Bruinisse werden kort na de oorlog zes diensten per zondag gehouden.Kerkgebouw Gereformeerde Gemeente (uitgetreden) in BruinisseKerkgebouw Gereformeerde Gemeente (uitgetreden) in Bruinisse