headerbanner

Molen IJzendijkeMolen IJzendijkeHervormde kerkHervormde kerkHet loopt tegen het middaguur wanneer het team van Staatspareltjes IJzendijke weer eens aandoet. We lunchen op de Markt bij restaurant De Lausanne. Lekker buiten in het zonnetje. Via de Landpoortstraat wandelen we de Kerkstraat in. Doel: de hervormde kerk. Daar stonden we eerder enkele malen voor een gesloten deur. Het lot is ons deze dag gunstig gezind. Uit de verte komt een vrouw aanfietsen. Ze stopt bij de kerk en bij nadering zien we dat ze de deur van het slot doet en vervolgens weer rap verdwijnt, voor we haar kunnen groeten. Wat een verrassing!

Binnen wacht een fraai interieur. Dit godshuis verrees in de jaren 1612-1614. Het was de eerste kerk in Zeeland die is gebouwd voor de protestantse eredienst. Bij binnenkomst heb je het idee in de 17e eeuw te stappen. Het is zo’n ruimte waarin je spontaan een paar keer halleluja zingt om dan vast te stellen dat de akoestiek goed is. Sterker nog: wanneer je hier, staande tegen een wand, zachtjes praat ben je aan de overkant hoorbaar. Prettig dus voor de dominees in de tijd dat er nog geen elektronische geluidsversterking bestond. Om de hoorbaarheid te vergroten werden vroeger preekstoelen gebouwd met luifels, die als klankborden fungeren. In IJzendijke was de dominee zonder zo’n luifel ongetwijfeld ook goed te horen. Slapen in de kerk was vroeger verboden. De ouderlingen zagen daar streng op toe en legden boetes op.  De verordening was echter nogal gecompliceerd. Ontkende de beschuldigde te hebben geslapen, dan was een tweede getuige nodig.Bevestigde die de overtreding, dan werd de boete verdubbeld.Daagde er geen getuige op, dan moest de ouderling het verschuldigde bedrag betalen.

Tot het meubilair behoren een 18e eeuwse preekstoel, een in 1620 vervaardigd tiengebodenbord, twee wandborden van respectievelijk 1620 en 1623 en een doophek uit 1815 dat de ‘tuun’ (Zeeuws voor kerktuin oftewel liturgisch centrum) omsluit. Het orgel is gebouwd door G. C. F. Witte en stamt van 1872. De vloer bevat enkele tientallen voor het merendeel gave grafstenen. In 1612 is op luisterrijke het 400-jarig bestaan van de kerk gevierd.

Bijzonder is het bord met een laddertje en een kurk. De afbeelding herinnert aan een poging die de Spanjaarden in 1623 ondernamen om de vesting in te nemen. Ze probeerden de gracht over te komen via ladders die op kurken moesten drijven. Dat die poging mislukte blijkt uit de tekst: ,, "God heeft ghemaect te niet d'aenslagh onzer vianden. Waervan men noch . hier siet kurek en leer 't harer schanden. nov. 1623".” Klik hier voor website met meer informatieList Spanjaarden mislukt!List Spanjaarden mislukt!

De Kerkstraat uitlopend in noordelijke richting en daarna rechtsaf slaand via de Gouverneurstraat kom je op de Markt uit voor museum Het Bolwerk- Staats-Spaanse linies. 

Museum IJzendijkeMuseum IJzendijkeHet museum geeft een goed inzicht in vooral de militaire geschiedenis van de streek. Die begon al toen de Romeinen zich tegen aanvallen van zeerovers verschansten in een castellum, het begin van de stad Aardenburg. Daarna kwamen de Vikingen, waartegen ringburgen werden opgeworpen, maar het meest tot de verbeelding spreekt wellicht de Tachtigjarige Oorlog die tientallen jaren het leven bepaalde. In Zeeuws-Vlaanderen werden, vooral langs de Staats-Spaanse linies, meer dan 400 versterkingen opgeworpen in de vorm van forten, schansen, linies en vestingplaatsen. Sinds het eind van de 20e eeuw nam de aandacht voor dit erfgoed toe. Dat uitte zich bijvoorbeeldMonumentale woningen in de LandpoortstraatMonumentale woningen in de Landpoortstraat in het herstel van forten en schansen. Wanneer dit goed wordt uitgebuit kan de streek hiermee een groeiend aantal cultuurtoeristen aan zich binden. Klik hier voor website museum

Aan de bevrijding van IJzendijke op 17 oktober 1944 gingen zware gevechten vooraf. De strijd kostte tientallen inwoners het leven. Tweehonderd panden werden verwoest. In dat licht is het een wonder dat er nog monumentale woningen staan uit de 17e en 18e eeuw. Die zijn te vinden aan de Markt en de Landpoortstraat en geven de bezoeker het gevoel in een oud stadje te lopen. Dat gevoel wordt versterkt door de restanten van de Vestinggracht met ravelijnVestinggracht met ravelijnverdedigingswerken. Je kunt er langs wandelen via de Boulevard. Die begint bij de vestinggrachten aan de noordzijde en volgt dan de westelijke veste waarin nog een compleet ravelijn ligt. Het water eindigt aan de zuidkant van het vestingdorp.

Een stukje oostwaarts resteert aan de Biestraat een stuk vestingwal. Daarop torent sinds 1841 stellingmolen De Witte Juffer. Nadat het maalbedrijf in 1931 werd beëindigd verdwenen kap en wieken. De molen bleef als een peperbus achter tot in 1965 herstel volgde. Sindsdien is de wiekendrager weer van grote betekenis voor het silhouet van IJzendijke. Klik hier voor geschiedenis molen

Strateeg en prinsStrateeg en prinsDe vesting is in 1604 aangelegd met advies van Simon Stevin. Dat gebeurde tijdens de lange veroveringscampagne die Prins Maurits in Zeeuws-Vlaanderen begon nadat hij in 1600 terugkeerde van de door hem gewonnen Slag bij Nieuwpoort in West Vlaanderen. Op de Markt is de prins verbeeld in een kunstwerk, zittend aan een tafel met een schaakbord, als het ware nadenkend over de volgende strategische zet. In 1702 versterkte Menno van Coehoorn de vesting.Toen zijn ravelijnen aangelegd.Een ravelijn is een vijfhoekige versterking die door een gracht wordt omgeven.
De muziektent (in de streektaal ‘kiosk’) op de Markt verrees in 1989 als replica van het exemplaar dat dateerde uit 1898, het jaar van de inhuldiging van koningin Wilhelmina.De Markt is in juli het middelpunt van de Folkloristische Dag, die gepaard gaat met ambachtendemonstraties, muziek en ringrijden. Dat laatste gebeurt met sjezen waarvoor werkpaarden zijn aangespannen.

De voormalige rooms-katholieke kerk Onze Lieve Vrouwe ten Hemelopneming aan de Koninginnestraat is in 1948-1952 gebouwd als opvolger van het bedehuis dat in 1944 werd verwoest door de oorlogshandelingen. Het gebouw is met het houden van de laatste viering in januari 2017 onttrokken aan de eredienst. Het is een zeer geslaagd voorbeeld van naoorlogse kerkbouw. Ook van na de Tweede Wereldoorlog en eveneens mooi uitgevoerd is de brandweerkazerne aan het 17 Oktoberplein.

 

Aan Tafel

Bijzonder is het kunstwerk aan de Schuttersstraat/hoek Koninginnestraat. Daar maakte Joost Heeren een schilderij met verwijzingen naar doeken van oude meesters. Zo zijn het Melkmeisje van Vermeer en het Joodse Bruidje van Rembrandt waar te nemen. Tijl Clement maakte een bank die als het ware het schilderij uitsteekt. En zo is een kunstwerk ontstaan waar de passant op kan gaan zitten om de al dan niet vermoeide ledematen te strekken.

  

  

Slempen en smikkelen

Voormalige brouwerijVoormalige brouwerijAan de Waterpoortstraat is in een voormalige brouwerij de Uitspanning Cadsandria gevestigd, waar je kunt eten en ook een feestje kunt bouwen. Klik hier voor website
Op de hoek van de Markt en de Landpoortstraat zetelt restaurant De Lausanne. Klik hier voor website.
Bij het met een buitenterras uitgeruste Café La Porte d'Or op Markt 19 kun je terecht voor dranken, maar ook voor tosti of soep. Klik hier voor website.
Wie trek heeft in friet kan terecht bij Petite Lausanne op Markt 12. Klik hier voor website.
Grand Café De Weegbrug aan de Koninginnestraat 24 is een eetcafé dat bovendien beschikt over een vergaderzaal en een Bed and Breakfast. Klik hier voor website.
Wie een feest met gasten wil houden kan prima terecht bij Mauritshof aan de Mauritsweg 5. Klik hier voor website.

Geschiedenis garnizoen

Eens van strategisch belang, later viswaterEens van strategisch belang, later viswaterAan de Markt woonden vroeger legerofficieren. Dat kwam omdat IJzendijke een garnizoensstad was. De Markt fungeerde bovendien als exercitieterrein voor de hier gelegerde militairen. Door de aanwezigheid van het garnizoen herbergde IJzendijke veel cafés. Zodoende werd het Petit Paris genoemd.

Het eerste IJzendijke is al in 984 genoemd. Die nederzetting lag ten noorden van het huidige vestingdorp. Oud IJzendijke wordt omstreeks 1127 begiftigd met stadsrechten. De handel in wol brengt grote welvaart in de 12e en 13e eeuw. Het stadje gaat in de 14e eeuw ten onder door overstromingen.

Een straatnaam die herinnert aan het garnizoenEen straatnaam die herinnert aan het garnizoenIn 1587 legt de Spaanse landvoogd Parma verschan-
singen aan, die leiden tot de vorming van het huidige IJzendijke. Nadat prins Maurits er in 1604 in slaagt de plaats te veroverden wordt de vesting versterkt. Deze is dan bereik-
baar door de Land- en de Waterpoort, waaraan nu alleen straatnamen herinneren.
De vesting wordt in 1816 opgeheven, maar doet daarna toch weer korte tijd dienst tijdens de Belgische Opstand. De inwoners krijgen op 13 oktober 1830 de schrik van hun leven als 75 mannen IJzendijke binnentrekken en de Belgische vlag planten op de toren van de Hervormde kerk. Op 22 oktober komen er opnieuw Belgen langs. Vervolgens worden voor korte tijd opnieuw Nederlandse militairen in IJzendijke gelegerd.

Herman Wijffels

In het onder de voormalige gemeente vallende gehucht Turkeye (zie hieronder) stond in 1942 de wieg van Herman Wijffels. Hij bestierde van 1986 tot 1999 de Rabobank en was daarna zes jaar voorzitter van de Sociaal Economische Raad. Wijffels baande in 2007 als informateur de weg naar het kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie onder leiding van de Zeeuw Jan-Peter Balkenende.

Voormalige gemeente IJzendijke ©Google MapsVoormalige gemeente IJzendijke ©Google MapsVoormalige gemeente

De gereformeerde godsdienst vormde vanaf de 17e eeuw de leidende stroming in IJzendijke. Later sloegen de verhoudingen om. De rooms-katholieken maakten in 1815 nog 49,34 procent van de bevolking uit en de protestanten 50,36. In 1830 was de verhouding 56 procent rooms-katholiek en 44,3 procent Hervormd en in 1980 was de verhouding: 1 protestant op vier katholieken.

De gemeente IJzendijke (inclusief de gehuchten Turkeye, Plakkebord, Mollenkot en Maagd van Gent) telde in 1840 ruim 2400 inwoners. Per 1 januari 1877 woonden er 2889 mensen. Daarna zette de neergang in. Zodoende was het inwonertal per 1 januari 1899 gedaald tot 2775. Per 1 januari 2010 telde de stad 2186 ingezetenen. Eind 2015 werden er 2232 geteld.

In 1970 ging IJzendijke deel uitmaken van de gemeente Oostburg. Sinds 2003 ressorteert de stad onder de gemeente Sluis. De plaatselijke belangen van IJzendijke worden behartigd door de Dorpsraad IJzendijke. Klik hier voor informatie op Facebook

 Kern van IJzendijke ©Google MapsKern van IJzendijke ©Google Maps

Gehuchten die behoorden
tot de gemeente IJzendijke

Gehucht BalhofstedeGehucht Balhofstede

Balhofstede

Het gehucht Balhofstede ligt aan de Watervlietseweg ten zuiden van IJzendijke en wel aan het deel tussen de Mollekotseweg en het gehucht Veldzicht dat aan de Nederlands-Belgische grens is gelegen. Er staan circa tien boerderijen.

KlakbaanKlakbaanKlakbaan (De)

Het gehucht De Klakbaan is gelegen rond het kruispunt van de wegen Klakbaan en Scherpenheuvel. Voorheen lag hier een schans. Aan Klakbaan 5 is de Valkeniershof gevestigd. Daar zijn roofvogels te bewonderen, waarmee op gezette tijden shows worden gehouden. Klik hier voor meer informatie

Maagd van GentMaagd van GentMaagd van Gent

Dit pal op de grens gelegen gehucht is genoemd naar een café. De Maagd van Gent bestaat vrijwel geheel uit bebouwing langs de gelijknamige weg. Enkele huizen ten noorden daarvan behoren tot Nederland, de rest tot de Belgische provincie Oost-Vlaanderen.

't Molentje't MolentjeMolentje (‘t)

‘t Molentje bestaat uit bebouwing langs de gelijknamige straat. Deze is gelegen tussen IJzendijke en het zuidelijk aangrenzende gehucht Het Oudeland. Het is genoemd naar de hier gelegen standerdmolen, welke in 1922 is afgebroken wegens bouwvalligheid. Deze stond aan de westkant van de weg, zo vermeldt Frans Weemaes in zijn boek Molens in Zeeland.

Het MollekotHet MollekotMollekot (Het)

Dit buurtschap was vooral bij jongeren geliefd door de aanwezigheid van discotheek The Limit. Omwonenden klaagden over het rumoer dat de attractie genereerde, waarop de Nederlandse Raad van State in 2013 sluiting beval. Sindsdien is de stilte neergedaald over deze pluk bebouwing, waarvan de meeste woningen zijn gelegen in de Belgische provincie Oost-Vlaanderen. In 1919 heeft zich een grensincident voorgedaan. Aanleiding was de aanhouding van een Belgische militair wegens verboden wapenbezit op Nederlands grondgebied. Nederlandse commiezen namen hem dat wapen af. Dat kwam de douaniers nog duur te staan toen ze korte tijd later bij een patrouille in de buurt van Het Mollekot de bewuste militair zagen staan aan de overkant van de grens. De Nieuwe Zeeuwsche Courant van 30 januari 1919 schetste het vervolg: ,,Toen de ambtenaren reeds een paar honderd meter verder gegaan waren, loste de Belg een achttal schoten op de kommiezen, gelukkig zonder een van beiden te treffen.”

PlakkebordPlakkebordOudeland (Het)

Het Oudeland ligt direct ten zuiden van het gehucht ‘t Molentje. Het bestaat uit boerderijen en voormalige landarbeiderswoningen. Aan Oranjedijk 8 is een Bed and Breakfast gevestigd in een voormalige smederij. Klik hier voor informatie

PlakkebordPlakkebordPlakkebord

Deze buurtschap dankt haar naam aan het bord waarop de Staten-Generaal vroeger officiële mededelingen lieten aanbrengen. Dat was in de tijd toen Zeeuws-Vlaanderen als een van de Generaliteitslanden rechtstreeks viel onder het landsbestuur. Het gehucht bestaat uit circa tien woningen en boerderijen. De aanwezigheid van het Landbouwmechanisatiebedrijf Van Acker B. V. leidt tot enige levendigheid.

Plankenpoortje

Dit uit slechts enkele huizen bestaande gehucht grenst in het noordwesten aan buurschap De Klakbaan.

PontePontePonte

Het direct ten zuiden van IJzendijke gelegen gehucht Ponte kwam 20 oktober 1944 in het nieuws door de explosie van een tank met nitroglycerine, die aan 46 mensen het leven kostte. Deze zeer explosieve brandstof werd door het Britse leger gebruikt om grote percelen grond mijnenvrij te kunnen maken. De ontploffing deed zich voor op een boerderij aan de Isabellaweg, waar militairen verbleven tijdens De Slag om de Schelde. Wellicht is een tank met nitroglycerine ontploft, maar het is ook mogelijk dat de explosie door een mijn werd veroorzaakt.

Ponte Avancé Ponte Avancé Ponte-Avancé

Dit gehucht is gesitueerd rond de Isabellaweg en de Westdijk ten zuidoosten van IJzendijke. Een monument herinnert aan de ontploffing die zich 20 oktober 1944 voordeed op een boerderij (zie gehucht Ponte).

Pyramide Pyramide Pyramide

Het gehucht zou zijn naam danken aan een piramidevormig bouwwerk dat hier ooit heeft gestaan. Volgens een andere lezing is het genoemd naar het in 1966 afgebroken Witte Huis dat onderdak bood aan het waterschap Uitwatering van de Kapitalen Dam. Dat zou een piramidevormig dak hebben gehad.

RoodenhoekRoodenhoekRoodenhoek

Rodenhoek wordt gevormd door bebouwing rondom Bosdijk, de Hogewegdijk en de Oranjedijk. Het gehucht ligt ten oosten van Klakbaan.

TurkeyeTurkeyeTurkeye

Dit vanwege de naam tot de verbeelding sprekende gehucht ligt aan de weg tussen Waterlandkerkje en IJzendijke. De naam voert terug op Groot Turkeijen, Klein Turkeijen en Constantinopel, versterkingen die prins Maurits hier liet aanleggen aan het begin van de zeventiende eeuw. Die naamgeving had te maken met de steun die Nederland van Turkije genoot tijdens de Tachtigjarige Oorlog met Spanje.

Hierdoor droegen de watergeuzen zilveren sieraden in de vorm van halve maantjes. Daarop stond: ‘Liever Turks dan Paaps’. Je kon, zo luidde de redenering, beter van doen hebben met de islamitische Turkse machthebbers die andersdenkenden met rust lieten (mits zij belasting betaalden) dan met de Spaanse koning. Want die wilde heersen over het geweten, waardoor protestanten In Nederland hun geloof niet in vrijheid mochten belijden.

De naambordjes worden vaak gefotografeerd. Al wonen er voor zover bekend geen Turken, het gehucht is evenmin erg Nederlands te noemen. Een flink deel van de inwoners is namelijk van Duitse of Belgische afkomst.

Gehucht VeldzichtGehucht VeldzichtVeldzicht

Dit gehucht ligt pal aan de Belgische grens aan de Watervlietseweg. In Veldzicht is een pompoenenkwekerij gevestigd. Klik hier voor website.  Bovendien herbergt Veldzicht restaurant La Marmite. Klik hier voor website

Monumentaal pand in Minnepooortstraat IJzendijkeMonumentaal pand in Minnepooortstraat IJzendijke

Veste met ravelijn in IJzendijkeVeste met ravelijn in IJzendijke

Oude Zijds Achterburgwal in zuidwest IJzendijke Oude Zijds Achterburgwal in zuidwest IJzendijke

IJzendijke, TivoliIJzendijke, Tivoli

De Patiëntieweg ligt ten noorden van het gehucht Maagd van Gent en is genoemd naar een voormalige versterkingDe Patiëntieweg ligt ten noorden van het gehucht Maagd van Gent en is genoemd naar een voormalige versterking

Zo kun je je woonomgeving natuurlijk ook verfraaien..Zo kun je je woonomgeving natuurlijk ook verfraaien..