Gezicht op Oosterschelde vanaf StavenisseGezicht op Oosterschelde vanaf Stavenisse’s Zomers genieten op het terras aan de haven of langs de Oosterscheldedijk fietsen die vergezichten biedt op de Bevelanden en Schouwen-Duiveland: dat kun je in Stavenisse! Het dorp ligt op de uiterste westpunt van het voormalige eiland Tholen. Rustzoekers kunnen hier in positieve zin ervaren dat je hier aan het eind van de wereld bent.

Stavenisse is een karakteristiek dorp met enkele monumentale geveltjes aan de Voorstraat. De Nederlandse Hervormde kerk en de molen zijn medebepalend voor het aanzien van het dorp. Deze grondzeiler werd in 1801 gebouwd nadat op 9 november 1800 de voorganger, een houten standerdmolen, omwaaide tijdens een nachtelijke storm. Dat lot trof toen ook de molen van Kruiningen en vijf stuks op Walcheren. Klik hier voor gegevens molen

Het voormalige gemeentehuis biedt plaats aan het watersnoodhuis, gewijd aan de Ramp van 1953.Het voormalige gemeentehuis biedt plaats aan het watersnoodhuis, gewijd aan de Ramp van 1953.Landbouw

Al de landbouw al lang geen overheersende factor meer voor de werkgelegeheid, de sector is noch altijd bepalend voor het landschap. Stavenisse wordt omgeven door akkerland. Aardappelen, uien en tarwe zijn belangrijke gewassen. Ook de bloemzaadteelt is van betekenis, net als elders op het eiland. De stroken met bloeiende bloemen maken het landschap rond het dorp aantrekkelijk, voor een ieder die het maar wil zien en waarderen.Landschap aan de Groeneweg Landschap aan de Groeneweg

Ramp

De Ramp van 1953 kostte 153 inwoners het leven, omgerekend acht procent van de bevolking of bijna een op de twaalf inwoners. Zodoende behoorde Stavenisse tot de zwaarst getroffen dorpen. Aan de Ramp herinneren nog karakteristieke Noorse woningen aan de Koning Haakonstraat.  Een van deze door de Noorse regeringen geschonken huizen is in 2003 opgebouwd in Streekmuseum De Meestoof in Sint Annaland. Het interieur is een monument van herkenning voor mensen die nog een helder beeld hebben van een burgermanswoning in de jaren vijftig en zestig van de twintigste eeuw.
Noorse woningen in StavenisseNoorse woningen in Stavenisse

Kasteel

Achter Bos 17 ligt een rechthoekig terrein waar eens het Kasteel van Stavenisse stond. Onder het tot tuin ingerichte perceel liggen de fundamenten van het muurwerk en twee ronde hoektorens. Het slot vormde vanaf 1653 een eeuw lang de verblijfplaats van de familie Van Tuyll van Serooskerken, die de ambachtsheerlijkheid Stavenisse bezat. Nadat het slot in de 18e eeuw ten prooi viel aan verval is het kasteel in 1753 verkocht aan baljuw/bierbrouwer A. de Clerq, die het vervolgens liet slopen.

Zeemonster

Buiten het dorp staat een monument voor de slachtoffers. Dat stelt een zeemonster voor, maar wordt ook ten onrechte ‘de vis’ genoemd. Het beeldhouwwerkje werd geschonken door enkele Noord-Hollandse gemeenten en de gemeente Maartensdijk (Ut). Stavenisse is een bevindelijk dorp, waarvan meer dan de helft behoort tot de Oud Gereformeerde Gemeente in Nederland en een minderheid tot de Nederlandse Hervormde gemeente. De laatste is aangesloten bij de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) en wordt gerekend tot de behoudende richting van de Gereformeerde Bond. Dat geestelijk erfgoed botst met het verbinden van een natuurramp met een zeemonster. Dat is de reden waarom het monument op een afgelegen plaats is neergezet aan de dijk langs de provinciale weg M286, die Stavenisse verbindt met Sint Maartensdijk.
Hervormde kerk van StavenisseHervormde kerk van Stavenisse

Grafmonument. foto G. J. Drukker ©Rijksdienst voor het Cultureel ErfgoedGrafmonument. foto G. J. Drukker ©Rijksdienst voor het Cultureel ErfgoedHervormde kerk

De kerk van het eerste Stavenisse, dat Oudmunster werd genoemd, was gewijd aan Sint-Maarten. Oudmunster is overstroomd in 1304 en ging geheel verloren bij overstromingen in 1509. Na de herbedijking in 1599 ontstond het huidige dorp. Daarin verrees in 1617 een nieuwe kerk, een van de eerste bedehuizen die in Zeeland na de Reformatie werden gebouwd voor de protestantse eredienst.

De gemeente behoorde tot de Gereformeerde kerk, na de Reformatie de grootste protestantse stroming. Die ging in 1816 op in de Nederlandse Hervormde kerk. Sinds 2004 maakt de gemeente deel uit van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN). Het bedehuis bleef de naam Hervormde kerk  dragen.

Het 17e eeuwse gebouw maakte in 1910 plaats voor de huidigee kerk. De uit 1672 stammende toren van de oude kerk is gehandhaafd. Dat geldt ook voor de preekstoel, het voorlezersgestoelte, een notbalenbank en de grafkapel van Hieronymus van Tuyll van Serooskerken. Het fraaie grafmonument is vervaardigd door de beroemde beeldhouwer Rombout Verhulst.

 

Kerk Oud Gereformeerde Gemeente Kerk Oud Gereformeerde Gemeente Potappel

De kerk van de Oud Gereformeerde Gemeenten in Nederland aan de Prins Bernhardstraat 35 heeft enkele malen een uitbreiding ondergaan.

De gemeente werd groot door toedoen van ouderling Leen Potappel (1892-1953). Hij zou hebben voorspeld dat Nederland buiten schot zou blijven tijdens de Eerste Wereldoorlog. Potappel kwam om tijdens de Ramp van 1953. Daarna ontstond de legende dat hij de watersnood zou hebben voorspeld. Later is deze legende ontkracht.

Volkslied

Stavenisse heeft een eigen stijlvol en bijzonder melodieus volkslied. Het is gemaakt door Leendert Abraham Verburg die van 1946-1956 burgemeester was van de gemeente. Verburg was lid van de Anti Revolutionaire Partij (ARP). De tekst van het lied luidt als volgt:

Ons mooie dorp daar aan het Scheldestrand, op ons dierbre Thoolse land.
Het is niet groot maar 't mag er toch wel zijn, 't is in 't kleine vast niet klein.

Refrein:
Het mooie dorp, al met zijn land, Met zijn dijken en zijn strand.
Men brengt er samen graag iets groots tot stand, Eendrachtig hand in hand.

Het mooie dorp, al met zijn land, Met zijn dijken en zijn strand..
Men brengt er samen graag iets groots tot stand, Eendrachtig hand in hand.
Een grote haven en een sluis erbij,die regelt het getij.

Een scheve toren en een grote kerk, 't Resultaat van liefdewerk
Een korenmolen die er maalt het graan en zijn wieken blij laat gaan
De laatste resten van een oud kasteel en het Bos een pronkjuweel. 

In ons klein dorp leeft de traditie voort, Die ons allen steeds bekoort. 
Hetgeen de vaad'ren brachten een tot stand Daaraan houden wij de hand.

En als een vijand eens ons dorp belaagt, Of een ramp ons angst aanjaagt,
Dan staan we moedig gaarne zij aan zij Als het moet voor in de rij.

Zo blijven 'w allen aan ons dorp verpand Wijl wij zijn in Godes hand.
Voor Stavenisse zij ons aller bee Geve god ons rust en vree.

Gemeente en inwoners

Stavenisse telde als zelfstandige gemeente 850 inwoners in 1815 en 1604 in 1899. Het dorp maakt sinds 1 juli 1971 deel uit van de gemeente Tholen. Stavenisse telde 1514 inwoners in 1980 en op 1 januari 2010 waren dat er 1798.

Logies en duiken

Bij Stavenisse liggen twee campings en enkele bungalowparken. Liefhebbers van duiken komen hier aan hun trekken. De steiger bij de Inlaag Stavenisse is een gewilde lokatie. 

Anna Jacobapolder Oud-Vossemeer Poortvliet Scherpenisse Sint-Annaland Sint-Maartensdijk Stavenisse Sint-Philipsland Tholen   

Kleurenpracht aan de  ScheldsewegKleurenpracht aan de Scheldseweg

Oogst bij StavenisseOogst bij Stavenisse

  Buitendijks fietspad op de grens van Keeten en MastgatBuitendijks fietspad op de grens van Keeten en MastgatVoorstraat StavenisseVoorstraat StavenisseHavenHaven